PGT-A (PGD-A) Nedir?
PGT-A (Preimplantation Genetic Testing for Aneuploidy), eski adıyla PGD-A, tüp bebek tedavisinde embriyoların rahme transfer edilmeden önce kromozom sayısı açısından değerlendirilmesini sağlayan preimplantasyon genetik testidir. Bu test sayesinde embriyolarda anöploidi olarak adlandırılan kromozom sayısı bozuklukları araştırılır ve kromozom sayısı normal olan (öploid) embriyoların belirlenmesine yardımcı olunur.
İnsan hücrelerinde normalde 46 kromozom (23 çift kromozom) bulunur. Embriyoda bir veya daha fazla kromozomun normalden fazla ya da eksik olması anöploidi olarak adlandırılır. Başka bir ifadeyle anöploidi, embriyonun 46 yerine farklı sayıda kromozoma sahip olması anlamına gelir. Bu durum embriyonun gelişimini etkileyebilir ve gebeliğin oluşamaması, gebelik kaybı veya bazı kromozomal hastalıklarla ilişkili olabilir.
PGT-A testi, embriyolardaki 23 çift kromozomun (46 kromozomun) tamamını sayısal olarak değerlendirir. Bu sayede Down Sendromu (Trizomi 21), Edwards Sendromu (Trizomi 18), Patau Sendromu (Trizomi 13) ve bazı cinsiyet kromozomu anomalileri gibi kromozom sayısındaki değişikliklerle ilişkili durumlar açısından embriyolar değerlendirilebilir.
PGT-A’nın amacı embriyonun genel olarak “sağlıklı” olduğunu göstermek değil, kromozom sayısının normal olup olmadığını değerlendirmektir. Tek gen hastalıklarının araştırılması gerektiğinde ise farklı bir preimplantasyon genetik testi olan PGT-M uygulanır.
Günümüzde PGT-A, embriyolardan alınan hücrelerin NGS (Yeni Nesil Dizileme) teknolojisi ile analiz edilmesi sayesinde uygulanmaktadır. Testin uygun olup olmadığı; anne yaşı, klinik öykü, embriyo gelişimi ve genetik değerlendirme sonuçları birlikte ele alınarak her çift için bireysel olarak planlanır.
PGT-A ile Hangi Kromozomlar Taranır?
PGT-A testi, embriyolardaki 23 çift kromozomun tamamını (46 kromozomu) sayısal açıdan değerlendirir. Böylece yalnızca belirli kromozomlar değil, tüm otozomlar ile X ve Y cinsiyet kromozomları birlikte incelenebilir.
Bu değerlendirme sayesinde aşağıdaki kromozomal bozukluklar açısından embriyolar değerlendirilebilir:
| Değerlendirilen Kromozom | İlişkili Kromozomal Hastalık |
| 21. kromozom | Down Sendromu (Trizomi 21) |
| 18. kromozom | Edwards Sendromu (Trizomi 18) |
| 13. kromozom | Patau Sendromu (Trizomi 13) |
| X kromozomu | Turner Sendromu (45,X), Triple X (47,XXX) gibi bazı cinsiyet kromozomu anomalileri |
| Y kromozomu | Klinefelter Sendromu (47,XXY), XYY Sendromu gibi bazı cinsiyet kromozomu anomalileri |
PGT-A, embriyolardaki kromozom sayısal bozukluklarının değerlendirilmesi amacıyla uygulanır. SMA, Talasemi, Kistik Fibrozis veya Duchenne Musküler Distrofi gibi tek gen hastalıklarının araştırılması gerektiğinde ise PGT-M tercih edilir.
PGT-A Testi Nasıl Yapılır?
PGT-A testi, embriyolar blastokist aşamasına ulaştıktan sonra embriyodan birkaç hücre alınması ve bu hücrelerin genetik laboratuvarda kromozom sayısı açısından analiz edilmesiyle yapılır. Değerlendirme sonucunda embriyoların 46 kromozomu, yani 23 çift kromozomu, sayısal bozukluklar açısından incelenir.
PGT-A süreci genel olarak aşağıdaki aşamalardan oluşur.
1. Blastokist Aşamasına Ulaşan Embriyoların Değerlendirilmesi
Yumurta toplama ve döllenme işlemlerinin ardından embriyolar laboratuvar ortamında gelişimleri boyunca takip edilir. Genetik değerlendirme için uygun olan embriyolar, genellikle gelişimin 5. gününde blastokist aşamasına ulaşmış embriyolardır.
Blastokist aşamasında embriyodan daha fazla hücre alınabildiği için genetik değerlendirme daha güvenilir şekilde yapılabilir. Ayrıca biyopsi, ileride plasentayı oluşturacak hücrelerden gerçekleştirildiği için embriyonun bebeği oluşturacak iç hücre kitlesi korunmuş olur.
2. Embriyo Biyopsisi
Blastokist aşamasına ulaşan embriyolardan, ileride plasentayı oluşturacak trofoektoderm tabakasından birkaç hücre alınır. İşlem deneyimli embriyologlar tarafından özel mikromanipülasyon teknikleri kullanılarak gerçekleştirilir.
Alınan hücreler genetik inceleme için laboratuvara gönderilirken embriyolar laboratuvar ortamında güvenle saklanır ve sonraki tedavi aşaması için hazırlanır.
3. Genetik Analiz
Biyopsi ile elde edilen hücreler NGS (Yeni Nesil Dizileme) teknolojisi kullanılarak analiz edilir. Bu değerlendirme sırasında embriyolardaki 23 çift kromozomun tamamı sayısal kromozom bozuklukları açısından incelenir ve genetik analiz raporu hazırlanır.
4. Total Freeze (Embriyoların Dondurulması)
PGT-A analizinin tamamlanabilmesi için belirli bir süre gerektiğinden, biyopsi yapılan embriyolar vitrifikasyon (hızlı dondurma) yöntemi ile dondurularak saklanır. Total Freeze olarak adlandırılan bu yaklaşım, embriyoların genetik analiz sonuçları beklenirken canlılıklarının korunmasına yardımcı olur.
5. FET (Dondurulmuş Embriyo Transferi)
Genetik analiz tamamlandıktan sonra kromozom sayısı normal olarak değerlendirilen embriyolar arasından transfer planlanan embriyo seçilir. Anne adayının rahmi embriyo transferine uygun şekilde hazırlandıktan sonra FET (Frozen Embryo Transfer – Dondurulmuş Embriyo Transferi) uygulanır.
Bu nedenle PGT-A tedavisinde embriyo transferi çoğunlukla yumurta toplama işleminin yapıldığı aynı tedavi döngüsünde değil, genetik analiz sonuçları tamamlandıktan sonra planlanan ayrı bir transfer siklusunda gerçekleştirilir.
PGT-A Testi Kimlere Uygulanabilir?
PGT-A testi her tüp bebek tedavisinde rutin olarak uygulanan bir yöntem değildir. Testin gerekli olup olmadığı; anne yaşı, tıbbi öykü, daha önceki gebelik ve tüp bebek tedavisi sonuçları ile embriyoların genetik açıdan değerlendirilme gerekliliği birlikte ele alınarak belirlenir.
PGT-A testi aşağıdaki hasta gruplarında değerlendirilebilir:
- İleri anne yaşı nedeniyle embriyolarda kromozomal bozukluk riski artan hastalarda
- Tekrarlayan gebelik kaybı öyküsü bulunan çiftlerde
- Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı yaşayan hastalarda
- Şiddetli erkek infertilitesi bulunan olgularda
- Embriyolarda kromozom sayısının değerlendirilmesinin uygun görüldüğü klinik durumlarda
Her hastada PGT-A uygulanması gerekli olmayabilir. Testin uygunluğu; embriyo sayısı, anne yaşı, infertilite nedeni, klinik öykü ve hekim değerlendirmesi doğrultusunda kişiye özel olarak planlanır.
PGT-A ile PGT-M Arasındaki Fark Nedir?
PGT-A ve PGT-M aynı amaçla uygulanan testler değildir. Her ikisi de preimplantasyon genetik test grubunda yer alsa da araştırdıkları genetik problemler farklıdır.
| PGT-A | PGT-M |
| Embriyolardaki 23 çift kromozomun sayısal değerlendirilmesini sağlar. | Belirli bir tek gen hastalığının embriyoda bulunup bulunmadığını araştırır. |
| Anöploidi (kromozom sayısı bozuklukları) açısından değerlendirme yapılır. | SMA, Talasemi, Kistik Fibrozis, Duchenne Musküler Distrofi gibi monojenik hastalıklar değerlendirilir. |
| Genellikle ileri anne yaşı, tekrarlayan düşük veya tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı gibi durumlarda planlanır. | Ailede bilinen kalıtsal tek gen hastalığı bulunduğunda uygulanır. |
Bazı çiftlerde yalnızca PGT-A veya yalnızca PGT-M yeterli olabilirken, gerekli görülen durumlarda her iki test birlikte planlanabilir. Hangi genetik değerlendirmenin uygulanacağı, klinik genetik uzmanı ve tüp bebek ekibinin ortak değerlendirmesi sonucunda belirlenir.
PGT-A Testinin Avantajları Nelerdir?
PGT-A testi, embriyo transferi öncesinde elde edilen genetik değerlendirme sonuçlarının tedavi planlamasında kullanılmasına olanak sağlar. Uygun hasta gruplarında embriyo seçimini destekleyerek transfer kararının daha kapsamlı verilmesine katkıda bulunabilir.
PGT-A testinin başlıca avantajları şunlardır:
- Embriyolardaki 23 çift kromozomun tamamının sayısal olarak değerlendirilmesine olanak sağlar.
- Kromozom sayısı normal olarak değerlendirilen embriyolar arasından transfer planlamasının yapılmasına yardımcı olabilir.
- İleri anne yaşı nedeniyle anöploidi riski artan hasta gruplarında embriyo seçimini destekleyebilir.
- Tek embriyo transferi planlanan hastalarda genetik değerlendirme ile embriyo seçimine katkı sağlayabilir.
- Tekrarlayan gebelik kaybı veya tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı bulunan uygun hastalarda tedavi planlamasını destekleyebilir.
- Genetik değerlendirme sonuçları, embriyoloji bulguları ve klinik değerlendirme birlikte ele alınarak kişiye özel tedavi planı oluşturulmasına katkı sağlayabilir.
PGT-A’nın sağlayabileceği faydalar; anne yaşı, embriyo sayısı, embriyo kalitesi, infertilite nedeni ve çiftin klinik özelliklerine göre değişiklik gösterebilir.
PGT-A Testinin Sınırlamaları Nelerdir?
Her genetik değerlendirme yönteminde olduğu gibi PGT-A testinin de uygulama kapsamından kaynaklanan bazı sınırlamaları bulunmaktadır. Bu sınırlamaların bilinmesi, test sonuçlarının doğru yorumlanması ve tedavi planlamasının gerçekçi beklentilerle yapılması açısından önemlidir.
PGT-A testinin başlıca sınırlamaları şunlardır:
- Yalnızca kromozom sayısal bozukluklarının değerlendirilmesi amacıyla uygulanır.
- Tek gen hastalıklarının araştırılması için uygun değildir.
- Her embriyo biyopsi veya genetik analiz için uygun olmayabilir.
- Kromozom sayısı normal olarak değerlendirilen her embriyo gebelikle sonuçlanmayabilir.
- Hiçbir genetik test yöntemi yüzde yüz kesinlik sağlamaz.
- Gerekli görülen durumlarda gebelik sırasında doğrulayıcı prenatal tanı testleri önerilebilir.
Bu nedenle PGT-A’nın uygun bir seçenek olup olmadığı; anne yaşı, embriyo sayısı, infertilite nedeni, klinik öykü ve genetik değerlendirme sonuçları birlikte değerlendirilerek her çift için bireysel olarak planlanmalıdır.
